Tolking

Tolking is mondelinge vertaling, maar die term ‘tolking’ word eerder gebruik. Daar is verskillende tolkmetodes: simultane, konsekutiewe en skakeltolking.

Simultane tolking

Simultane tolke tolk terwyl die spreker praat.

Dit word dikwels by konferensies gedoen, waar tolke in klankdigte hokkies sit en afgevaardigdes na die vertaling op kopfone luister, sonder dat die spreker onderbreek word. Die tolk luister na die spreker, onthou wat gesê is, en gee die vertaling mondelings in die mikrofoon … en luister terselfdertyd na die volgende woorde van die spreker.

Vir konferensies word ten minste twee tolke per taalkombinasie vereis. Die tolke los mekaar elke halfuur af om deurgaans konsentrasie en gehalte  te verseker. In party gevalle, waar slegs een of twee afgevaardigdes ʼn tolk benodig, sit die tolk soms naby aan die afgevaardigdes en sê die vertaling saggies in hul teenwoordigheid of in hul oor. Dit word fluistertolking genoem. Fluistertolking kan soms met behulp van spesiale toerusting gedoen word, wat die tolk in staat stel om in ʼn mikrofoon te fluister vir afgevaardigdes wat kopfone gebruik. Fluistertolking behoort nie vir groot konferensies gebruik te word nie en dit kan ontwrigtend in klein vergaderings wees, waar afgevaardigdes dikwels deur die tolk gesteur word.

Simultane tolking vir dowe mense

Tolking vir dowe mense, wat ʼn gebaretaal soos SA Gebaretaal gebruik, is nog ʼn soort simultane tolking. SAVI werk nou saam met DeafSA om lede te help om in SA Gebaretaal geakkrediteer te word. Daar is tans ʼn sterk beweging wat voorspraak maak om SA Gebaretaal die 12de amptelike taal van Suid-Afrika te maak.

Skakel met die SAVI-kantoor vir meer inligting: office@translators.org.za of met DeafSA: nationalsasli@deafsa.co.za

Konsekutiewe tolking

Konsekutiewe tolke wag vir ʼn spreker om op te hou praat voordat hulle die vertaling gee, en die spreker wag tot die tolk klaar gepraat het voordat hy/sy voortgaan. Hierdie soort tolking is meer geskik vir raadskamersituasies of vir klein vergaderings, maar dit is tydrowend en vertraag die verrigtinge. Dit is ook meer stresvol vir die tolke, aangesien hulle sekondêre geraas en ander afleidings moet hanteer. Konsekutiewe tolking kan derhalwe ook nie deur net een persoon vir meer as 30 of 40 minute gedoen word nie.

Daar is twee soorte konsekutiewe tolking:

  • Lang konsekutiewe tolking is die meer formele of ‘regte’ soort konsekutiewe tolking. Dit sluit formele lesings en voorbereide toesprake van ʼn halfuur of langer in, bv. by die Verenigde Nasies. Belangrike vaardighede vir lang konsekutiewe tolking is die neem van aantekeninge en ontledingsvaardighede.
  • Kort konsekutiewe tolking behels ʼn paar sinne op ʼn slag. Die situasie is dikwels minder formeel en behels nie dikwels voorbereide toesprake nie. Onderhoude en gemeenskapstolking is soorte kort konsekutiewe tolking. Hoftolke doen ook konsekutiewe tolking. Vir hierdie soort werk moet ʼn mens vlug van begrip wees.

Skakeltolking

Skakeltolking (dit word ook gemeenskapstolking of dialoogtolking genoem) is ʼn spesiale soort konsekutiewe tolking. Hier fasiliteer die tolk ʼn gesprek tussen twee mense, bv. ʼn dokter en ʼn pasiënt, of ʼn toeris en ʼn staatsamptenaar. Met skakeltolking word minder formele spraak en korter sinne gebruik as in ʼn formele konferensie-omgewing. Dit is ʼn gebied wat tans vinnig in Suid-Afrika ontwikkel.

Vooruitsigte vir tolke

Daar is ʼn toenemende vraag na tolke in Suider-Afrika. Tolke in Afrikatale word benodig vir howe, die parlement, provinsiale wetgewers en metropolitaanse rade. Vryskuttolke word dikwels vir ad hoc-take soos vergaderings en internasionale konferensies gebruik, en om buitelandse sakemense en toeriste te vergesel.

Al hoe meer internasionale konferensies vind in Suid-Afrika plaas, wat geleenthede vir vryskuttolke in tale soos Engels, Afrikaans, Frans, Duits, Spaans en Portugees bied. Politieke organisasies soos die Verenigde Nasies en die Europese Unie is die vernaamste werkgewers van tolke oor die wêreld heen.

Hoe om ʼn tolk te word

Belangrikste eienskappe van tolke

  • Uitstekende taalvaardigheid
  • ʼn Breë algemene kennis, insluitende kennis van aktuele sake en verskeie tegniese onderwerpe
  • Insig in die kulturele en politieke agtergrond van die spreker en die gehoor
  • Vlugheid van begrip, met ontledingsvaardighede en ʼn goeie korttermyngeheue
  • Die vermoë om in stresvolle situasies kalm te bly
  • Vaardighede met die neem van aantekeninge (veral vir konsekutiewe tolking)
  • Kennis van die onderwerp en die spesifieke bedryf

Opleiding

Aspiranttolke moet dit oorweeg om ʼn baccalaureusgraad met tale as hoofvakke te studeer. Sommige Suid-Afrikaanse universiteite bied nagraadse kwalifikasies in algemene en regstolking aan. Die Departement van Justisie bied opleiding vir hul eie hoftolke.

Aflaaiopsie

↓PDF-lêer – Training in the Language Professions in South Africa

Ervare simultane tolke kan ook om SAVI-akkreditasie aansoek doen. Besoek ons Akkreditasieblad vir meer inligting.